Op zoek naar de meerwaarde

Participatie bij windenergie vanuit gezichtspunt twee gemeenten

Auteur: Mariëlle de Sain – adviseur duurzame energie bij Pondera Consult, lid van de IEA (International Energy Agency) werkgroep voor sociale acceptatie van windenergie (1)

Voor meer informatie over participatie en omgevingsmanagement:
Bezoek de sessie Maatschappelijke betrokkenheid: de Nederlandse aanpak
Locatie: Winddagen 2016, Rotterdam Hall 11.15 uur. Toegang met congrespas Winddagen
Tevens verwelkomen wij u graag op de Pondera Consult/Wind Minds stand (nr 28) op de beursvloer van de Winddagen. www.winddagen.nl

Participatie is een veel gebruikt woord bij duurzame energieprojecten en bij windenergie in het bijzonder. De in september 2014 ondertekende gedragscode ‘Draagvlak en participatie wind op land’ is een mooie markering voor de invulling daarvan.(2) Uit de evaluatie van de gedragscode (3) komen veel kritische geluiden naar voren. Voor de een is het een vanzelfsprekend uitgangspunt en mag het veel verder gaan. Voor de ander is het een kennismaking met nieuwe participanten en vraagt om verandering van werkwijze. De praktijk blijkt weerbarstig: hoe pas je de gedragscode en diverse handleidingen eigenlijk toe? In dit artikel het gezichtspunt van twee bijzondere gemeenten met beide een geschiedenis en toekomst in windenergie: Goeree-Overflakkee en Almere.

Wat is er bijzonder aan windprojecten

Windenergieprojecten zijn zichtbaar. Zichtbaar in de verre omgeving, zichtbaar op de energierekening door de toeslag van SDE+ en zichtbaar in de politieke arena. Daarnaast speelt het ontbreken van de ‘sense of urgency’ bij veel mensen. Het is ook lastig om je er mee te identificeren: de aanleg van een snelweg is meer grijpbaar en dichtbij dan duurzame energie of klimaatadaptatie. Dit wordt versterkt doordat er vooral aandacht is voor de negatieve effecten van windmolens en het feit dat de locatiekeuzes al grotendeels vastliggen. Erwin Lindeijer van de gemeente Almere vertelt dat participatie een belangrijke rol vervult om te zorgen dat mensen eigenaarschap ontwikkelen voor de energietransitie.

Kernwaarden bij participatie

partipatieDe gedachte achter de inzet van participatie is het vinden van een balans tussen de lusten en lasten van een project. Voor windenergie betekent dit dat een deel van de opbrengsten lokaal terecht moeten komen. Lennard Seriese van de gemeente Goeree Overflakkee geeft aan dat actief met mensen het gesprek aan gegaan moet worden en het liefst breder dan windenergie. Beide gemeenten noemen op basis van best en less best practices een aantal kernwaarden als basis voor participatie: open communicatie over wat er wel en niet mogelijk is, zorg dat mensen een keuze hebben, de beschikbaarheid van informatie en joint factfinding. Erwin Lindeijer onderstreept dit met een voorbeeld van een recente informatieavond voor een Almeers project waarbij met behulp van virtual reality het windpark in beeld en geluid getoond werd. Het was een positieve ervaring doordat er naast het beantwoorden van vragen, ook ruimte was voor leren. Bovendien hebben mensen niet alleen zorgen, ze zijn ook nieuwsgierig.

Kernpunten bij participatie bij windenergie
Uit de gedragscode, beleid van beide gemeenten en diverse handleidingen (zie bronnen) en voorbeelden komt een aantal kernpunten van participatie naar voren. De belangrijkste hiervan zijn: het vroegtijdig betrekken van mensen en organisaties, het maken van duidelijke spelregels en afspraken, toon professionaliteit (waar heb je het over), zorg voor goede en transparante informatievoorziening, er moet (nog) wat te kiezen zijn en tenslotte maatwerk. De invulling van deze kernpunten is sterk afhankelijk van de fase waarin het project zich bevindt.Op Goeree Overflakkee zijn in 1990 de eerste moderne windturbines gebouwd. Momenteel staat een opgesteld vermogen van 78 MW en loopt er een aantal procedures voor nieuwe projecten of uitbreiding. De afspraak voor 2020 is om dan 225 MW opgesteld vermogen windenergie gerealiseerd te hebben. Goeree-Overflakkee zet in op een breed Energiefonds waaruit duurzame en leefbaarheidsprojecten kunnen worden ondersteund. Het duurzame Energiefonds wordt via een onafhankelijke stichting beheerd. Het idee is om drie zones te onderscheiden. Zone 1 is een bewonersfonds waarin vergoeding plaatsvindt voor bewoners tot 900 meter van een project. Zone 2 is een betrokkenenfonds waarbij projectaanvragen ingediend kunnen worden tot 5000 meter van een windturbine voor projectendoor sportverenigingen, dorpsraden, bewoners, muziekverenigingen etc. Zone 3 is een transitiefonds waarbij projectaanvragen ingediend van een grotere omvang binnen de gemeentegrens, voor dit transitiefonds geldt een co-financieringseis van 50%. Voor windenergie wordt het bedrag van 0,5 €ct./MWh gehanteerd wat neerkomt op storting van ongeveer €225.000 per jaar in het Energiefonds bij 150 MW nieuw te plaatsen windenergie.In de gemeente Almere staat momenteel een opgesteld vermogen van ongeveer 37 MW en loopt er een aantal ruimtelijke procedures voor nieuwe projecten of uitbreiding. De gemeente Almere heeft eind 2015 het programmaplan ‘Energie werkt’ opgesteld; een programma gericht op versnelling in hernieuwbare energievoorziening. Hierin staat dat buiten de bestaande locaties er maximum plek is voor tien windmolens. In principe kunnen deze er alleen komen indien het initiatief vanuit de stad komt en participatie van bewoners of bedrijven is gegarandeerd. Verder is een criterium om te streven naar een afstand van 1.500 meter tot grootschalige woningbouw waarbij er geen significante woningwaardedaling optreedt.Bronnen

  • Gemeente Goeree-Overflakkee, ‘startnotitie Windenergie op Goeree-Overflakkee, baten in beeld’, mei 2014
  • Gemeente Almere, Programmaplan Energie werkt!, najaar 2015
  • Milieudefensie, “Voor de wind: hoe je de handen op elkaar krijgt voor windenergie”, november 2015
  • Ecofys en Houthoff Buruma, Handleiding participatieplan windenergie op land, april 2015

Samen werken

De rol van een (lokale) overheid is belangrijk bij duurzame energie, omdat de positieve en negatieve kanten aan een project afgewogen moeten worden. Lennard Seriese: polderen werkt voor incrementele veranderingen. De energietransitie in al haar facetten vraagt om radicalere keuzes. De transitie moet vanaf onderen in gang gezet worden en daarna is het nodig om het op een hoger plan te tillen.

Gemeenten hebben weinig direct juridisch harde “instrumenten” om participatie af te dwingen. Participatie kan wel geborgd worden in een aantal “instrumenten” die bij de planontwikkeling en realisatie van windenergie komt kijken, bijvoorbeeld een intentieovereenkomst, milieueffectrapportage en afspraken over financiële participatie.

De ervaring van beide gemeenten is dat het hard werken is om participatie vorm te geven en dat een aantal principes aan het begin goed neergezet moeten worden. Erwin Lindeijer: het is een vloeibaar proces waarin communicatie, participatie en consulatie door elkaar heen loopt en iedereen een ander beeld heeft van deze begrippen. Het vraagt om het wisselen van rollen per fase en samenwerken.

Toekomstig gewenste ontwikkelingen

Het bovenstaande laat zien dat er behoefte is om participatie beter te verweven in projecten om het een blijvend en zinvol “instrument” te maken. Lennard Seriese geeft aan dat er een verandering in denken noodzakelijk is om tot een maatschappelijke businesscase te komen; winst gaat over meer dan geld. Dit vraagt van alle partijen om meer luisteren en investeren in een dialoog. Erwin Lindeijer voegt toe dat lokaal initiatief (in de vorm van energiecoöperaties) een volwaardige rol moet krijgen in het proces door ondersteuning door andere initiatiefnemers en de provincie. Tevens is belangrijk dat het rijk haar rol steviger neerzet als hoeder van het brede klimaat- en energiebeleid: vertel steeds het grote verhaal over het waarom van duurzame energie en help mythes de wereld uit.

Noot van de auteur: voor dit artikel heb ik Lennard Seriese van de gemeente Goeree-Overflakkee (beleidsadviseur duurzaamheid) en Erwin Lindeijer van de gemeente Almere (Energieplanner) geïnterviewd. Ik wil hen hiervoor hartelijk bedanken. Komend jaar wil ik een aantal verschillende gezichtspunten rondom participatie bij windenergie belichten en zo het verhaal over participatie verder vertellen.

(1) http://www.socialacceptance.org/
(2) Nederlandse WindEnergie Associatie (NWEA), De Natuur- en Milieufederaties, Stichting Natuur & Milieu, Greenpeace Nederland, Milieudefensie, ODE Decentraal, ‘Gedragscode draagvlak en participatie wind op land’, september 2014.
(3) ‘NWEA e.a., ‘Evaluatie Gedragscode draagvlak en participatie wind op land’, maart 2016.

FacebookTwitterLinkedInEmail
Dit bericht is geplaatst in Nieuws en getagd , . Bookmark de permalink. Trackbacks zijn gesloten, maar u kunt een reactie achterlaten.

Plaats een reactie

Uw e-mailadres wordt nooit gepubliceerd noch gedeeld. Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *

U mag deze HTML-elementen en attributen gebruiken <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

Om spam te voorkomen vragen wij u onderstaande som op te lossen *