Blog: bestaan onafhankelijke adviseurs?

Met enige regelmaat krijgen we de vraag voorgelegd of we wel onafhankelijk zijn. Redenatie hierbij: “de initiatiefnemer betaalt jullie rekening. Dus jullie moeten wel opschrijven wat de initiatiefnemer wil. En daarmee is het advies niet onafhankelijk.” Vaak komt een dergelijke redenatie naar voren bij informatie-avonden waar initiatiefnemers en overheden plannen van nieuwe windenergieprojecten ontvouwen en presenteren. Initiatiefnemers staan hier vaak tegenover omwonenden. Er is dan vaak weinig oog voor nuance. Meningsverschillen nemen we niet makkelijk weg. Wat kunnen we wel doen? We kunnen wel uitleggen dat het voorgaande niet betekent dat wij als adviseur klakkeloos opschrijven wat een opdrachtgever wil.

Het is hierbij goed om te realiseren dat een opdrachtgever graag een project wil realiseren, maar niet tegen iedere prijs. Ontwikkelen van windprojecten kost veel geld en moeite en is een risicovol traject. Er gaan nog steeds uiteindelijk veel projecten niet door in de praktijk. Los van het feit dat in mijn ogen iedere initiatiefnemer de omgeving een belangrijke plek moet geven in de ontwikkeling van een windproject, zijn er in een windproject wel de nodige checks and balances ingebouwd die voorkomen dat ontwikkelaars zo maar doen waar ze zin in hebben of hun adviseurs zo maar iets kunnen opschrijven.

  1. In welke fase een opdrachtgever ons ook benadert: hij zal erop uit zijn om zijn investering uiteindelijk terug te verdienen. Daarbij hoort een spoedige analyse van eventuele showstoppers die een project kunnen breken. Hinderaspecten zoals geluid en slagschaduw zijn hierbij van groot belang. Zo vroeg als mogelijk toetsen we of het mogelijk is te voldoen aan wetten en regels. Daar waar we denken dat het in de knel kan komen, zullen wij het altijd met de opdrachtgever te bespreken. Dat is ook zeker in zijn belang.
  2. Hoe groot een windenergieproject ook is, er zullen altijd vergunningen voor benodigd zijn en ruimtelijke procedures doorlopen moeten worden. Dat betekent dat aanvragen getoetst moeten worden door overheidsambtenaren. Goed om te weten dat initiatiefnemers ook hiervoor via leges de rekening betalen.
  3. Voor grotere windprojecten moet vaak een Milieu Effect Rapport of een MER worden opgesteld. Een MER wordt getoetst door een onafhankelijke commissie: de Commisie voor de milieueffectrapportage. Ook voor de inschakeling van deze commissie moet een initiatiefnemer in zijn buidel tasten. De steeds duurder wordende tarieven moeten door het afschaffen van rijkssubsidies door de initiatiefnemers worden betaald.
  4. Als laatste stap kan een project te maken hebben met een rechtsgang met als ultieme stap: de gang naar de Raad van State. Uiteindelijk is een project voor een initiatiefnemer pas een haalbaar project als het project Raad van State-proof is. Om dit vooraf in te schatten is een hachelijke zaak, dus proberen adviseurs voorzichtig te zijn: beter safe than sorry, beter wat extra onderzoek en wat meer ruimte aanhouden ten opzichte van de normen dan het onderste uit de kan halen voor de initiatiefnemer.

Wat kunnen we van het voorgaande leren?

In de eerste plaats liggen er duidelijke financiële relaties tussen veel actoren in het ontwikkelproces, in de vorm van het betalen van leges, het honorarium van de Commissie m.e.r. De initiatiefnemer betaalt dus zeker niet alleen zijn adviseur. Betekent dat dan dat iedereen maar alles kan schrijven? In het geheel niet: uiteindelijk moet ieder project rekening houden met een succesvolle rechtsgang en hiermee zullen alle actoren in het proces altijd rekening houden en ook voorzichtigheid inbouwen.

Het laatste woord ligt bij de rechter

Ik ben het wel met de criticasters eens dat het begrip onafhankelijkheid in dit kader je misschien op het verkeerde been zet. Het is uiteindelijk namelijk helemaal niet van belang of degene die het advies opstelt onafhankelijk is of niet. Het is immers ook niet wettelijk voorgeschreven dat een adviesbureau wordt ingeschakeld. Een initiatiefnemer mag ook zelf het advies, bijvoorbeeld een milieueffectrapport, opstellen. Het gaat er wat ons betreft om dat een advies transparant, reproduceerbaar en toetsbaar is. Het laatste woord ligt bij de rechter. En die is onafhankelijk: dat dan weer wel.

raadvanstate